Een nieuwe methode: Hoe voorkom je dat je de verkeerde keuze maakt?

Hoe weet je als school of je de juiste keuzes maakt in de vernieuwing van je onderwijs? Roy Hamstra is schoolleider en is hier voortdurend mee bezig. “Heel veel methodemakers laten alleen de mooiste lessen van hun methode zien. Het is dan cherry picking. Een juiste keuze maken wordt daardoor veel lastiger.” In podcast De Kennisbasis vertelt hij hoe hij het samen met zijn schoolteam voor elkaar krijgt om de kwaliteit van hun onderwijs alsmaar te verbeteren. Hoe faciliteert hij dat en hoe voorkom je dat je de verkeerde keuze maakt? 

In podcast De Kennisbasis spreken Faqta-oprichter Wouter Delken en methode-ontwikkelaar en onderwijskundige Lotte Steen met diverse gasten over wat écht werkt in het basisonderwijs. Ze bespreken alles, van bewezen didactieken tot praktische inzichten. Altijd met één doel: het lesgeven eenvoudiger maken. Voor de aflevering Een nieuwe methode implementeren: waar let je op? spraken ze met schoolleider Roy Hamstra over hoe dat werkt op zijn school, CBS De Schakel in Lelystad. 

Verbeter je onderwijs en geef leerlingen de regie over hun leren

Het team van De Schakel werkt volgens de PDSA-cyclus om het onderwijs te verbeteren. Deze aanpak zetten ze voor zichzelf in wanneer ze bezig gaan met het doorvoeren van vernieuwing, maar passen ze ook toe op de leerlingen. Roy: “Om continu te kunnen verbeteren werken we cyclisch met de leerlingen.” De PDSA-cyclus komt van oorsprong uit het bedrijfsleven en staat voor Plan, Do, Study, Act. Het study-gedeelte is daarbij erg belangrijk. “Dan gaat het erom dat kinderen leren: Hé, ik ga naar mezelf kijken, we gaan naar de klas kijken en we gaan het evalueren."

Op school werken de leerlingen met een portfolio waarbij de kinderen zelf verantwoordelijk worden gemaakt voor hun eigen leren. “Wij hebben bijvoorbeeld geen rapportgesprekken meer, maar portfoliogesprekken.” In die gesprekken wordt steeds meer formatief geëvalueerd waarbij kinderen echt de regie hebben. “Er zit natuurlijk een summatief deel in dat portfolio, dat is gewoon je rapport. Maar ze gaan ook kijken naar hun werk. Dan geven ze aan wat ze goed kunnen, wat ze daarvoor gedaan hebben en waar ze trots op zijn." Door voor zichzelf steeds de volgende vragen te beantwoorden, krijgen ze inzicht in hun leren en waar ze staan: Kan ik het al uitleggen, ben ik aan het oefenen of heb ik nog hulp nodig?

Meer weten over het toepassen van de PDSA-cyclus in het onderwijs? Download dan gratis Beginnen met thematisch werken, een praktisch handboek voor de hele school. Daarin word je stap voor stap meegenomen in het implementeren van een nieuwe aanpak volgens de PDSA-cyclus.

Zou jij een nieuwe methode durven laten testen door je leerlingen?

“Op het oog denk je dat elke methode zou passen, maar het ligt er ook aan wat voor doelgroep je hebt”, begint Roy. “Stel, de leesvaardigheden zijn op jouw school niet op orde. Dan moet je onderzoeken waar dat door komt.” In de podcast wordt besproken waar je allemaal rekening mee moet houden. Ligt het aan de methode of aan je leerlingpopulatie? Mogelijk is die heel anders van samenstelling dan toen de methode werd ingevoerd. Daarnaast moet je ook kijken naar hoe het onderwijs op de school is ingericht. Wat doen de leerkrachten? Passen zij de methode wel op de juiste manier toe. 

De PDSA-cyclus zorgt ervoor dat bij het zoeken naar - en implementeren van - een nieuwe methode de juiste, afgewogen keuzes worden gemaakt. Voordat Roy groen licht geeft voor een nieuwe methode wordt er nadrukkelijk samen met de leerlingen naar gekeken. Die moeten er immers ook mee gaan werken. 

Op zijn eigen school gaf het team bijvoorbeeld de voorkeur aan methode A, terwijl methode B ook aan de eisen voldeed. “Toen hebben we het allebei een maand met de kinderen uitgetest.” De leerkrachten vonden de methodes vergelijkbaar maar de leerlingen hadden een heel duidelijke voorkeur voor methode B. “Omdat ze die veel leuker vonden”, zegt Roy. De leerkrachten zagen het enthousiasme en motivatie bij de leerlingen. Volgens Roy was dat natuurlijk niet de enige reden zijn waarom de methode werd aangeschaft. “Het kan wel zwaar meewegen. Dat je leerlingen gemotiveerd zijn en echt heel veel leren, dat is uiteindelijk wel waar het om draait.”

De rol van de schoolleider bij het kiezen van een methode

Wanneer het gaat om de vernieuwingen die gedaan kunnen worden, vertrouwt Roy voor een groot deel op de leerkrachten. Die werken immers de hele dag en de hele week met de doelgroep en hebben snel genoeg door wat er nodig is. De vervolgvragen komen dan vanzelf: “Waar gaat het op mis? En waar hebben wij hulp bij nodig om te achterhalen wat we nodig hebben?” 

Als schoolleider initieer je ook: “Soms bedenk ik iets en pols ik bij het team hoe zij erin staan.” Het is veel vooruitkijken omdat je als schoolleider in grote lijnen wel weet wat een school nodig gaat hebben. “Daar ga je dan ruimte voor vrijhouden.” Maar bijvoorbeeld bij lezen zit daar op De Schakel altijd een projectgroep achter van leerkrachten die dat gaan uitzoeken. “Die stellen zichzelf de vragen: Wat hebben wij als school nodig en wat willen wij?” Een schoolleider heeft dan een meer faciliterende rol en neemt het op in de begroting: “Ik vraag ze altijd wat ze verwachten nodig te hebben, wat de kosten per jaar zijn en wat zijn de eenmalige kosten die eraan voorafgaan?”

Luister de podcast en ontdek meer
In de podcast wordt nog dieper ingegaan op het implementeren van een nieuwe methode. Verder hoor je:

• Wat nou precies het verschil is tussen summatief en formatief evalueren;
• Lotte vertelt waarom ze als leerkracht iedere ochtend haar leerlingen bij de deur persoonlijk begroette;
• Roy vertelt wat je kunt doen om ervoor te zorgen dat leerlingen met een taalachterstand niet hun hele schoolcarrière met 1-0 achter blijven staan.